Parametry techniczne skanerów w masowej digitalizacji – jak czytać specyfikacje i normy jakości

Rozdzielczość rzeczywista a rozdzielczość efektywna (MTF10)

W procesie digitalizacji najważniejszym wskaźnikiem jest rozdzielczość efektywna, a nie jedynie teoretyczna liczba punktów na cal (DPI/PPI). Przed przejściem do oceny jakości skanera, należy zwrócić uwagę na parametr MTF10. Określa on faktyczną zdolność układu optycznego i sensora do rozróżniania szczegółów.

Warto pamiętać, że rozdzielczość podawana w specyfikacjach często bywa interpolowana (osiągana programowo), co zwiększa rozmiar pliku, ale nie dodaje nowych szczegółów. Wysoka wartość MTF10 (na poziomie 80-100%) gwarantuje, że uzyskane pliki będą ostre i precyzyjne, zgodnie z międzynarodowymi normami takimi jak ISO 19264 czy wytycznymi FADGI i Metamorfoze. Do zbadania efektywnej rozdzielczości niezbędne jest wykorzystanie specjalistycznych wzorników, podobnie jak w przypadku weryfikacji parametru wierności odwzorowania kolorów.

Głębia ostrości i głębia bitowa

• Głębia ostrości: Parametr ten decyduje o czytelności obrazu, gdy obiekt jest pofałdowany lub tekst znajduje się głęboko w grzbiecie książki. Wysoka głębia ostrości pozwala uzyskać wyraźny skan bez mechanicznego prostowania dokumentu. Nie istnieje jeden uniwersalny sposób pomiaru głębi ostrości.
• Głębia bitowa: Dla profesjonalnych plików wzorcowych standardem jest zapis w 8 lub 16 bitach na każdy kanał RGB (łącznie 24 lub 48 bitów). Pozwala to na zachowanie pełnej dynamiki kolorystycznej oryginału.

3. Wydajność i technologia przechwytywania obrazu

Skanery dzielimy na konstrukcje z głowicą skanującą umieszczoną ponad skanowanym obiektem (odgórny system skanowania) oraz te z głowicą pod skanowanym obiektem (oddolny system skanowania).

W digitalizacji wykorzystuje się sensory liniowe, dobrze znane ze skanerów biurowych oraz sensory matrycowe, zwane również obszarowymi, wykorzystywane chociażby w aparatach cyfrowych.

Sensory liniowe

Zalety:

+ wysoka rozdzielczość

+ odwzorowanie barw

+ niższa cena

Wady:

– szybkość skanowania

– niższa głębia ostrości

– ruchome elementy głowicy (serwis okresowy i wibracje)

Sensory matrycowe

Zalety:

+ szybkość skanowania

+ wysoka głębia ostrości

+ ograniczona liczba lub całkowity brak elementów ruchomych głowicy

Wady:

– niższa rozdzielczość w porównaniu do sensorów liniowych

– interpolacja koloru (nie dotyczy głowic z pixel shiftem)

– wyższa cena

Ważne: obie technologie mogą odwzorować obiekt na najwyższym poziomie (zgodnie z ISO 19264 poziom A, cztery gwiazdki FADGI), dlatego samo określenie rodzaju sensora nie przesądza o jakości skanów.

By zwiększyć rozdzielczość skanowania producenci wykorzystują kilka sensorów umieszczonych obok siebie i łączą obrazy przy pomocy oprogramowania (tzw. stitching). By stitching działał prawidłowo, obiekt nie może być pofałdowany.

4. Oprogramowanie i interfejsy

Powinno umożliwiać co najmniej zapis w formatach TIFF, JPEG 2000, PDF/A i przestrzeniach barw sRGB, Adobe RGB (1998), ProPhoto oraz ECIRGB_v2.

Warto również zwrócić uwagę na możliwość zmiany języka interfejsu na polski.

---

Podsumowanie

Właściwy dobór sprzętu wymaga zachowania stałej równowagi pomiędzy potrzebami użytkowników, stanem zachowania zbiorów oraz rygorystycznymi wytycznymi jakościowymi. Przed podjęciem ostatecznej decyzji inwestycyjnej, dobrą praktyką jest skontaktowanie się z instytucjami, które korzystają z podobnego sprzętu – opinie bezpośrednich operatorów są najcenniejszym źródłem wiedzy o rzeczywistej charakterystyce pracy urządzenia. Jeśli tylko istnieje taka możliwość, warto również przetestować urządzenie samodzielnie, wykonując skany próbne na własnych materiałach. Pozwala to na realną ocenę ergonomii oraz weryfikację deklarowanej rozdzielczości efektywnej za pomocą wzorników testowych.

Kluczowym punktem odniesienia powinny być uznane międzynarodowe katalogi dobrych praktyk, takie jak wytyczne FADGI oraz Metamorfoze, które wraz z normą ISO 19264 stanowią fundament nowoczesnej digitalizacji.

W przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących interpretacji parametrów technicznych lub potrzeby merytorycznego wsparcia w planowaniu procesów digitalizacji zachęcamy do kontaktu z Centrum Kompetencji. Eksperci Centrum podzielą się swoją fachową wiedzą.

Artykuł powstał w ramach realizacji przez Bibliotekę Narodową zadania sfinansowanie działalności Centrum Kompetencji w zakresie digitalizacji materiałów bibliotecznych w 2025 roku. 

◊◊◊

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego