Jak dobrać skaner do zbiorów bibliotecznych? Analiza kolekcji i wymogi konserwatorskie

Interpretacja specyfikacji technicznych skanerów wykorzystywanych w profesjonalnej, masowej digitalizacji w bibliotekach wymaga szczegółowej analizy. Instytucje poszukujące sprzętu do digitalizacji, mogą zagubić się pośród wieloznacznych sformułowań oraz specjalistycznej terminologii. Aby podjąć trafną decyzję inwestycyjną, niezbędne jest skupienie się na tych właściwościach, które realnie wpływają na jakość uzyskiwanego obrazu oraz efektywność całego procesu.

1. Analiza kolekcji jako fundament wyboru

Przed przejściem do analizy parametrów technicznych, kluczowe jest dokładne zbadanie fizycznej charakterystyki zbiorów przeznaczonych do digitalizacji.

Formaty i struktura kolekcji

Prawidłowe określenie wymaganego formatu skanowania pozwala uniknąć nieuzasadnionych wydatków. W przypadku zbiorów jednorodnych wystarczy dopasować obszar skanowania do wymiarów największego obiektu. Jeśli jednak kolekcja jest zróżnicowana (np. fotografie obok wielkoformatowych map i książek), warto ustalić procentowy udział poszczególnych formatów.

Dobrą praktyką jest skupienie się na dominującej części zbiorów i dopasowanie formatu urządzenia pod ok. 90% kolekcji. W sytuacji, gdy obiekty wielkoformatowe stanowią znikomy odsetek, zakup pełnowymiarowego, kosztownego systemu może okazać się nieekonomiczny. Zamiast natychmiastowej inwestycji w największy dostępny sprzęt, bardziej uzasadnionym rozwiązaniem może być wybór skanera o mniejszym polu roboczym, który sprawnie obsłuży zdecydowaną większość zasobów, oraz ewentualne uzupełnienie stanowiska o uniwersalny zestaw reprograficzny lub fotograficzny dla pozostałych, niestandardowych obiektów.

Stan zachowania i wymogi konserwatorskie

Przed dokonaniem wyboru konkretnej konstrukcji, niezbędne jest uwzględnienie zaleceń konserwatorskich:

• Digitalizacja bezkontaktowa: Możliwość skanowania bez konieczności użycia szyby dociskowej jest kluczowa dla ochrony wrażliwych obiektów i delikatnego papieru.
• Zastosowanie kołysek w kształcie litery V: W przypadku obiektów, których nie należy otwierać pod kątem 180 stopni, konieczne jest zastosowanie kołysek lub podstaw umożliwiających skanowanie przy niepełnym otwarciu, chroniących grzbiet i strukturę szycia książki.

Artykuł powstał w ramach realizacji przez Bibliotekę Narodową zadania sfinansowanie działalności Centrum Kompetencji w zakresie digitalizacji materiałów bibliotecznych w 2025 roku. 

◊◊◊

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego